http://www.thaipoet.org

ร่ ว ม สื บ ส า น ภู มิ ปั ญ ญ า          ร่ ว ม รั ก ษ า ม ร ด ก ไ ท ย

นานาประเทศล้วนนับถือ   คนที่รู้หนังสือแต่งได้ ... โคลงพระราชนิพนธ์ ในรัชกาลที่ ๖
...
หน้าแรก
ฉันทลักษณ์
ส่งการ์ดพร้อมเสียงเพลง
รวมพลคนรักกลอน ( webbord )
ลิงค์โคลงกลอน

กลอน
     กลอน  คือลักษณะคำประพันธ์ที่เรียบเรียงเข้ากันเป็นคณะมีสัมผัส กันตามลักษณะบัญญัติเป็นชนิก ๆ แต่ไม่มีบังคับวรรณยุกต์เอก หรือวรรณยุกต์โท และครุลหุ

ชนิดของกลอน สามารถแบ่งออกได้เป็น ๓ ชนิด คือ
กลอนสุภาพ  นับได้ว่าเป็นกลอนหลัก เพราะเป็นหลักของบรรดากลอนทุกชนิด ถ้าเข้าใจกลอนสุภาพเป็นอย่างดีแล้ว ก็จะสามารถเข้าใจกลอนอื่น ๆ ได้โดยง่าย กลอนอื่น ๆ ที่มีชื่อเรียกไปต่าง ๆ นั้น ล้วนแต่ยักเยื้องแบบวิธีไปจากกลอนสุภาพซึ่งเป็นกลอนหลักแทบทั้งสิ้น กลอนสุภาพสามารถแบ่งออกได้ ๔ ชนิด คือ
กลอน ๖
กลอน ๗
กลอน ๘
กลอน ๙
กลอนลำนำ  คือกลอนที่ใช้ ขับ ร้อง หรือ สวด ให้มีทำนองต่าง ๆ แบ่งออได้เป็น ๕ ชนิด คือ
กลอนละคร
กลอนสักวา
กลอนเสภา
กลอนดอกสร้อย
กลอนขับร้อง
กลอนตลาด  คือกลอนผสมระหว่ากลอนคละ ไม่กำหนดคำตายตัวเหมือนอย่างกลอนสุภาพ ในวรรคหนึ่ง ๆ ของบทกลอนอาจจะมีวรรคละ ๗ คำบ้าง ๘ คำบ้าง หรือ ๙ คำบ้างก็ได้ คือเป็นการเอากลอนสุภาพหลาย ๆ ชนิดมาผสมกันนั่นเอง เป็นกลอนที่นิยมใช้ในการขับร้องแก้กันทั่ว ๆ ไปจึงเรียกว่า " กลอนตลาด " แบ่งออกเป็น ๔ ชนิด คือ
กลอนเพลงยาว
กลอนนิราศ
กลอนนิยาย
กลอนเพลงปฏิพากย์

     ความไพเราะของกลอน  อยู่ที่การใช้ถ้อยคำและสัมผัสเป็นสำคัญ สัมผัสนั้นจะต้องมีทั้งสัมผัสนอกและสัมผัสใน แม้สัมผัสในจะไม่ใช่สัมผัสบังคับตามแผน ก็ขาดไม่ได้ เพราะเป็นสัมผัสซึ่งถือกันว่าเป็นรสสูงสุดของกลอน
     ความต่างกันของกลอน  กลอนทั้งหลายที่มีชื่อเรียกร้องต่าง ๆ กันนั้นเป็นเพราะ
ใช้คำในวรรคหนึ่ง ๆ มากน้อยกว่ากัน
มีบังคับให้ใช้คำขึ้นต้นและลงท้ายต่างกัน
จังหวะและทำนองในการอ่านและขับร้องต่างกัน
     ลีลาของกลอน  หมายถึงถ้อยคำสำนวนที่มีนวยนาดอันสง่างามประเจิดบรรจง โบราณจัดไว้มี ๔ ประเภท คือ
เสาวรจนี ถ้อยคำชมโฉม
นารีปราโมทย์ ถ้อยคำเล้าโลมหรือเกี้ยวพาราศี
พิโรธวาทัง ถ้อยคำขุ่นเคืองหรือตัดพ้อต่อว่า
สัลลาปังคพิสัย ถ้อยคำคร่ำครวญรำพึงรำพัน
     บทของกลอน  คำกลอนวรรคหนึ่งเรียกว่า " กลอนหนึ่ง " สองวรรคหรือสองกลอนเรียกว่า " บาทหนึ่ง " หรือ " คำหนึ่ง " สองคำหรือสองบาท หรือสี่วรรคหรือสี่กลอนเรียกว่า " บทหนึ่ง " วรรคทั้งสี่ของกลอนยังมีชื่อเรียกต่าง ๆ กันและนิยมใช้เสียงต่าง ๆ กันอีก คือ
กลอนสลับ  ได้แก่กลอนวรรคต้น คำสุดท้ายใช้คำเต้น คือนอกจากเสียงสามัญ แต่ถ้าจะใช้ก็ไม่ห้าม
กลอนรับ    ได้แก่กลอนวรรคที่ ๒ คำสุดท้ายนิยมใช้เสียงจัตวา ห้ามใช้เสียงโท , สามัญ , ตรี , และวรรณยุกต์เอกไม่มีรูป ไม่ห้าม แต่ต้องให้คำสุด
                 ท้ายของกลอนรองเป็นเสียงตรี
กลอนรอง  ได้แก่กลอนวรรคที่ ๓ คำสุดท้ายนิยมใช้เสียงสามัญ ห้ามใช้เสียงจัตวาหรือ คำที่มีรูปวรรณยุกต์
กลอนส่ง    ได้แก่กลอนวรรคที่ ๔ คำสุดท้ายไม่นิยมใช้เสียงสามัญ ห้ามใช้คำตายและคำที่มีรูปวรรณยุกต์ ซึ่งอาจจะใช้คำตายเสียงตรีบ้างก็ได้
     บาทของกลอน  คำกลอนนั้นนับ ๒ วรรคเป็นหนึ่งบาท ตามธรรมดากลอนบทหนึ่งจะต้องมีอย่างน้อย ๒ บาท ( เว้นไว้แต่กลอนเพลงยาว หรือกลอนนิราศ ซึ่งนิยมใช้บทแรกที่ขึ้นต้นเรื่องเพียง ๓ วรรค ) บาทแรกเรียกว่า " บาทเอก " บาทที่ ๒ เรียกว่า " บาทโท " คำกลอนจะยาวเท่าไหร่ก็ตามยังคงเรียกชื่อว่า " บาทเอก บาทโท " สลับกันไปจนจบ และจบลงด้วยบาทโทเสมอ เช่น

     นิราศเรื่องหัวหินก็สิ้นสุด เพราะจากบุตรภรรยามากำสรวล
( บาทเอก )
เมื่ออยู่เดียวเปลี่ยวกายใจคร่ำครวญ ก็ชักช่วยให้คิดประดิษฐ์กลอน
( บาทโท )
     ใช้ชำนาญการกวีเช่นศรีปราชญ์ เขียนนิราศก็เพราะรักเชิงอักษร
( บาทเอก )
บันทึกเรื่องที่เห็นเป็นตอนตอน ให้สมรมิตรอ่านเป็นขวัญตา
( บาทโท )
มิใช่สารคดีมีประโยชน์ จึงมีโอดมีครวญรัญจวนหา
( บาทเอก )
ตามแบบแผนโบรณบรรพกาลมา เป็นสาราเรื่องพรากจากอนงค์
( บาทโท )
 
- จากนิราศหัวหิน : อ. กำชัย ทองหล่อ -
 

     หลักนิยมทั่วไปของกลอน  
คำสุดท้ายของวรรคที่ ๑ วรรคที่ ๒ วรรคที่ ๓ และวรรคที่ ๔ ก็ดี ไม่ควรที่จะใช้คำที่มีเสียงเหมือนกัน หรือคำที่ใช้สระและตัวสะกดในมาตราเดียวกันนอกเสียจากเป็นตำแหน่งสัมผัสเฉพาะ แต่ก็ยังไม่นิยมใช้คำเดียวกันสัมผัสกันเพราะจะถือเป็นสัมผัสซ้ำ เช่น
ในไพรสนฑ์พรั่งพรึบด้วยพฤกษา แนววนาน่ารักด้วยปักษา
เขาเดินทุ่งมุ่งลัดตัดมรรคา มั่นหมายมาเพื่อยับยั้งเคหา
เห็นนกน้อยแนบคู่คิดถึงน้อง มันจับจ้องมองตรงส่งเสียงร้อง
คำที่รับสัมผัสในวรรคที่ ๒ และวรรคที่ ๔ ควรให้คำสัมผัสตกอยู่ที่พยางค์สุดท้ายของคำ ไม่ควรให้สัมผัสลงที่ต้นหรือกลางของคำ ยิ่งหากเป็นกลอนขับร้องแล้วยิ่งจะต้องระมัดระวังให้เป็นพิเศษ เพราะจะทําให้เสียความในเวลาขับร้อง เช่น
     สดับถ้อยสุนทรนอนดำริ จนสุริยาแจ้งแจ่มเวหา  
กลอนข้างบนนี้แม้นจะไม่ผิด แต่ใช้สัมผัสครึ่งคำ ทำให้ฟังไม่สนิท ถ้าจะให้ไพเราะควรจะเปลี่ยนเสียใหม่ดังนี้
     สดับถ้อยสุนทรแล้วนอนคิด จนอาทิตย์แจ้งแจ่มจับเวหา  
คำสุดท้ายของวรรคควรใช้คำเต็ม ไม่ควรใช้ครึ่งคำ หรือตำยัติภังค์ เว้นไว้แต่แต่งเป็นกลบทยัติภังค์ หรือเป็นโคลง , ฉันท์ และ กาพย์ เช่น
     อันถ้อยคำของท่านนั้นเป็นสา มานย์วาจาฟังไปไม่เกิดหรร
ษารมณ์เลยสักนิดเพราะผิดจรร ยาทั้งนั้นไร้ศลีฉันสิ้นอา( วรณ์ )
การแยกคำออกใช้คนละครึ่งในระหว่างวรรคเช่นนี้ไม่ควรใช้
ไม่ควรใช้ภาษาอื่นที่ยังมิได้มีการรับรองมาใช้เป็นส่วนหนึ่งแห่งภาษาไทย เช่น
     โอไมเดียร ดาริ่งมิ่งสมร บิ้วตี้ฟูล สุนทร หฤหรรษ์
แม่ชื่นจิต สวิตฮารต จะคลาดกัน ใจป่วนปั่น หันเห เซกู๊ดบาย
ส่วนคำบาลี และสันสฤกตใช้ได้ เพราะเรารับมาเป็นส่วนหนึ่งของภาษาไทย แต่ถึงกระนั้นเราจะต้องนำมาแปลงรูปคำเสียก่อน จะนำมาใช่ทั้งดุ้นเลยไม่ได้
ไม่ควรใช้ " ภาษาแสลงโสต " คือถ้อยคำที่พูดด้วยความตลกคะนอง หยาบโลน หรือเป็นการเปรียบเทียบกับของหยาบ ซึ่งใช้กันอยู่ในกลุ่มชนส่วยน้อยและรู้กันแต่เฉพาะวงแคบ ๆ เช่น คำว่า ม่องเท่ง , จำหนับ , จ้ำบ๊ะ , ตั๊กฉึ้ก , ถังแตก , ยกล้อ ฯลฯ
 

     ข้อมูลอ้างอิง : หนังสือ หลักภาษาไทย  ของอาจารย์ กําชัย  ทองหล่อ ฉบับพิมพ์ครั้งที่ ๙ พุทธศักราช ๒๕๓๗

ขอขอบคุณทุกท่านที่เข้ามาเยี่ยมชม หากมีข้อผิดพลาดใดโปรดแนะนําได้ที่ [email protected]

Copyrigh (C) 2002 The poet ' s association of thailand